دکل های برق فشارقوی : خطر خاموش یا روشن!

 ستاد بحران تشکیل می دهیم تا برای  بحرانهای  احتمالی مثل زلزله ، سیل و ... در آینده دور یا نزدیک آمادگی داشته باشیم. بدیهی است که این کار نه تنها لازم است بلکه حتی ازاینکه هست باید بیشتر و بهتر نیز باشد. ولی آیا از خطری که باالفعل در بسیاری از نقاط شهرمان (شهرهایمان) بی صدا در تمام سلولهای بدنمان نفوذ میکند میتوانیم به این راحتی بگذریم؟

شاید تا به حال وقتی از کنار غولهای آهنی که در بسیاری از نقاط شهر ریشه کرده اند، می گذشتید فقط محو تماشای بزرگی آنها و یا زیبائی خط خطی آنها می شدید. اما این تنها ظاهر یکی از هدایای مدرنیته می باشد.بعد از خواندن این مقاله از دیدن سیم های آویزان طولانی بین آنها  از پنجره خانه مان احساس خوشی نخواهیم داشت.

ناگفته نماند، میوه ای که از دست به دست (سیم به سیم ) دادن این پایه های آهنی یا بتنی به دست میآید انرژی برق میباشد. 

درسال 1347 (43 سال پیش! ) قانونی در مورد حریم مجاز در مورد ساخت و ساز و... در نزددیکی کابلهای برق فشار قوی تصویب شده است و در حال حاضر یکی از معیارهای اصلی برای امورات شهرسازی این قوانین می باشند.

در چند دهه اخیر مطالعات فراوانی در مورد عوارض زندگی در نزدیکی کابلهای برق فشار قوی انجام شده اند. نتایج آنها متفاوت و در زمینه های مختلف سلامتی هستند. ولی در مجموع کلیه آنها بر عوارض این هم زیستی در درازمدت تاکید دارند. بخصوص اثر منفی آنها بر روی جنین مادران باردار و کودکان در سن رشد حداقل به صورت آماری به اثبات رسیده است. ای کاش قوانین در این مورد نیز به روز رسانی شوند. زیرا سلامتی از دست رفته باز نخواهد گشت. آنچه را فرزندان ما امروز از دست می دهند قابل برگشت نیست.

همانطور که در شکل 1 نیز می بینید ، منابع تولید امواج الکترومغناطیس بسیار متنوع می باشند. ولی فعلاً در این مقاله بیشتر در مورد خطوط برق فشار قوی بحث می شود. مباحث سلامتی و ارتباط مستقیم و معکوس آن با مدرنیسم و تکنولوژی از جوانب مختلف می تواند مورد بحث و بررسی قرار گیرد. که انشاا... اگر مجالی باقی باشد با همیاری شما صاحبنظران و خوانندگان اهل ذوق این مباحث را به چالش خواهیم گذاشت. 

 

مفهوم میدان الکترومغناطیسی:

میدان الکترومغناطیسی از نیروی نامرئی الکتریسیته و میدان مغناطیسی می باشد.این عوامل در اثر پدیده ای طبیعی ایجاد می شودکه عمدتاً در اثر استفاده از نیروی برق (الکتریسیته) به وجود می آید.

اغلب میدانهای الکترومغناطیسی تولید شده توسط انسان ، در حقیقت تبدیل الکتریسیته به فرکانسهای خاصی مباشد که محدوده آنها از فرکانسهای رادیوئی بالا (RF) مثلامواج تولید شده در گوشیهای موبایل گوشیهای موبایل و فرکانسهای متوسط (IF) مثل امواج تولید شده توسط مونیتورهای کامپیوتر تا فرکانسهای بسیار پائین (ELF) مانند آنچه توسط کابلهای برق فشار قوی تولید می شود.

 کلمه استاتیک (Static) اشاره به میدانهای دارد که با گذشت زمان تغییر نمی کنند. میدانهای مغناطیسی استاتیک در وسایل تصویر برداری پزشکی استفاده می شود و همچنین در لوازم خانگی که از برق مستقیم (غیرمتناوب) استفاده می کنند.

  

میدان‌های الکترومغناطیسی برق و خطر سرطان

میزان تولد سالانه در انگلستان700 هزار نوزاد در سال است. که از این تعداد 500 مورد مبتلا به لوسمی هستند. و حدود 1000 مورد سرطان‌های دیگر در کودکان(زیر 15 سال) گزارش شده است. گزارش AGNIR Advisory Group on Non-ionizing Radiation)) حاکی از آن است که هرگونه خطری مرتبط با سرطان خون در کودکان و جوانان و به‌ویژه کسانی که اشعه بالایی نسبت به مقدار متوسط خانگی دریافت کرده‌اند، وجود دارد. این مقدار متوسط خانگی حدود 0.4 میکروتسلا است.

در انگلستان حدود 0.5 درصد از جمعیت در معرض میدان الکترو مغناطیسی بیشتر از 0.4 میکروتسلا قرار دارند.هم‌اکنون در UKCCS (مرکزمطالعات سرطان کودکان انگلیس) مشخص شده است که اثبات این امر مشکل است و هیچ‌گونه مدرکی دال بر اینکه تشعشعات خانگی EMF در به‌وجود آمدن سرطان در بزرگسالان نقش دارند، وجود ندارد. بررسی مطالعات آزمایشگاهی‌ای که توسط AGNIR انجام گرفته ارتباط واضح و آشکاری را بین میدان‌های الکترومغناطیسی خانگی و سرطان پیدا نکرده است.

گزارش AGNIR نشان می‌دهد در بزرگسالانی که به‌طور شغلی در معرض میدان مغناطیسی هستند دلیل قطعی‌ای در ارتباط بین EMF (میدان الکترومغناطیسی) و سرطان پیدا نشده است. متوسط میدان مغناطیسی‌ای که در هنگام مشاغل خطرناک و تحت میدان مغناطیسی (مثل پرسنل پست‌های فشار قوی و افراد تعمیرکار خطوط انتقال) مورد تابش قرار می‌گیرد معمولا در حد 20 یا 30 میکروتسلا است و به دلیل اینکه زمان تحت میدان بودن طولانی نبوده زیاد خطرناک نیست.

رابطه بین میدان‌های مغناطیسی و لوسمی

برای چند سالی خطر ابتلا به سرطان کسانی که در نزدیکی خطوط فشار قوی برق زندگی می‌کردند دارای اهمیت بود. مطالعات فراگیر در انگلیس و جاهای دیگر جهان روی خطر ابتلای کودکان به سرطان مثل سرطان خون، انجام شد. این مطالعات نشان داد که قرار گرفتن  محل زندگی کودکان در نزدیکی خطوط فشار قوی خطر ابتلا به سرطان خون را در آنان دو برابر می‌کند.

این تحقیقات به هم پیوسته در 9 کشور انجام گرفت (کشورهای اروپایی، آمریکای شمالی و نیوزلند). در کل، روی 3247 کودک مبتلا به لوسمی و 400 10 کودک تحت نظر تحقیق انجام گرفت. برای هر کودک، 24 یا 48 ساعت اندازه‌گیری شدت میدان مغناطیسی در منزل آنان با توجه به سوابق در معرض میدان مغناطیسی بودنشان به عمل آمد. مرکز مطالعات سرطان کودکان انگلیس بیشترین تعداد کودکان مبتلا به سرطان خون را در این آزمایش دخالت داد؛یعنی 1073 نفر.

در 3203 کودک مبتلا به لوسمی و 338 10 کودک تحت نظر که شدت میدان مغناطیسی در محل سکونت‌شان کمتر از 4/0 میکرو تسلا بود، افزایش خطری نسبت به مبتلا شدن به لوسمی مشاهده نشد. در 44 کودک مبتلا به لوسمی و 62 کودک تحت نظر که محل سکونتشان در معرض تشعشع بیشتر از 0.4 میکرو تسلا بود، خطر ابتلا دو برابر شده بود که خطر نسبی برابر با 2 می‌شود. لازم به ذکر است که شدت میدان مغناطیسی در عکسبرداری MRI بین 1.5 تا 3 تسلا است.

میدان‌های الکتریکی و مغناطیسی در منزل به عوامل متعددی همچون فاصله از خطوط برق قدرت، تعداد و انواع دستگاه‌های الکتریکی داخل منزل، مکان سیم کشی منزل، بستگی دارد. میدان الکتریکی داخل اکثر منازل از 500V/m ومیدان مغناطیسی از 150 µT تجاوز نمی‌کند.  کسانی که با کامپیوتر یا وسایل الکتریکی و سیم‌ها سر و کار دارند، ممکن است مقدار زیادی میدان الکتریکی و مغناطیسی به آنها تابیده شود. مثلا در پست‌های فشار قوی میدان الکتریکی به بیشتر از25kV/m و میدان مغناطیسی به 2 mTنیز می‌رسد. جوشکاران در معرض میدان مغناطیسی حدود130mT هستند. کسانی که با دستگاه‌های فتوکپی و دستگاه‌های ویدئویی کار می‌کنند نیز در معرض تابش قرار دارند.

مسلم است که در معرض میدان مغناطیسی ELF بودن می‌تواند بر فیزیولوژی و وضعیت انسان تاثیر بگذارد. در آزمایش‌ها مشاهده شده که میدانELF بیشتر از 5mT اثرات اندکی  بر برخی علائم بالینی و فیزیولوژیکی گذاشته است. مثل: تغییرات خونی، ECG (نوار قلبی)، ضربان قلب، فشار خون و دمای بدن. برخی محققان گفته‌اند که میدان ELF می‌تواند ترشح هورمون ملاتونین (هورمونی که به خواب، بلوغ و... مرتبط است) متوقف کند.

دوری از میدان‌های الکتریکی 50/60Hz می‌تواندبه وسیله حفاظ قرار دادن دور سیم‌های برق ساختمان در هنگام سیم کشی انجام شود؛ در محل‌های کاری‌ای که میدان الکتریکی در آنها زیاد است می‌تواند مفید باشد. اما راه مقرون به صرفه‌ای برای محافظت در برابر میدان‌های ELF مغناطیسی وجود ندارد.

میدان‌های ELF قوی باعث تداخل الکترومغناطیسی (EMI) در دستگاه‌های تنظیم‌کننده ضربان قلب یا باتری‌های قلب می‌شوند. کارمندانی که با کامپیوتر کار می‌کنند ممکن است لرزش یا نامطلوب بودن تصویر را در مونیتورشان مشاهده کنند. میدان مغناطیسی ELF اطراف ترمینال‌های ورودی برق و گاهی پاور کامپیوتر بیشتر از 1µT است که می‌تواند با تصویر روی صفحه مونیتور تداخل کند. یک راه حل ساده برای این مشکل تغییر مکان کامپیوتر به جایی دیگر در اتاق است.

 

 

کابل‌ها و سرطان

برخی دانشمندان وجود رابطه میان انواعی از میدان‌های الکترومغناطیسی و سرطان خون در کودکان را تایید می‌کنند و اعلام کرده‌اند کابل‌ها و دکل‌های برق فشار قوی می‌توانند عامل سرطان‌های خون در کودکان باشند. در مطالعه اخیری که در اروپا انجام شده است، حدود 29 هزارنفر را که پیش از 15سالگی به سرطان مبتلا شده‌اند (ازجمله 9700 مورد سرطان خون) با گروه کنترلی که از لحاظ جنسیت، تاریخ تولد و منطقه تولد با افراد مبتلا به سرطان مشابهت داشته‌اند، مقایسه کرده‌اند.

در این پژوهش، افراد جامعه نمونه در محدوده یک کیلومتری خطوط برق 275 و 400 کیلوواتی زندگی می‌کرده‌اند. این تحقیقات نشان داده است کودکانی که در محدوده 200 متری خطوط برق زندگی می‌کنند، امکان ابتلا به سرطان خون در آنها 69 درصد بیش از کودکانی است که در فاصله بیش از 600 متری خطوط برق زندگی می‌کنند.

این گزارش همچنین حاکی است، کودکانی که در محدوده 200 تا 600 متری خطوط برق زندگی می‌کنند، نسبت به کودکانی که در فاصله بیش از 600 متری خطوط برق زندگی می‌کنند، 23درصد بیشتر در معرض ابتلا به سرطان خون هستند. با وجود این محققان عقیده دارند هرچند نزدیکی به خطوط فشار برق قوی می‌تواند در ایجاد سرطان خون در کودکان مؤثر باشد، اما این تاثیر، ناچیز و احتمالا تصادفی است.

از سوی دیگر به گزارش بخش فرانسوی سایت msn، دکتر لورن بونتوس، رئیس کمیته پزشکی بررسی خطرات احتمالی گفته است که تا‌کنون هیچ ارتباط علمی برای اثبات بروز بیماری سرطان خون در کسانی که در این مناطق زندگی می‌کنند، مشاهده نشده است.

پزشکان هم‌اکنون در حال بررسی روی این موضوع هستند و این بررسی براساس نشانه‌های موجود صورت می‌گیرد. به‌طور کلی آنها 2 گروه را مورد آزمایش قرار داده‌اند: گروه اول اشخاصی هستند که گزارش‌هایی از بروز آسیب و بیماری در آنها نشان داده شده است و گروه دوم اشخاصی که هنوز گزارشی از آسیب یا بیماری در آنها داده نشده است.

برخی از ساکنان یکی از شهرهای فرانسه که در مجاورت این دکل‌ها زندگی می‌کنند، شکایت کرده‌اند که درطول شب خواب‌های مغشوش می‌بینند یا از استرس و حالت‌های عصبی که به آن دچارند، رنج می‌برند. کسی دلیل آن را نمی‌داند ولی این مشکلات وجود دارند. شهردار این شهر اعلام کرده است که تمامی افرادی که خانه‌شان در کنار یک دکل 400هزار ولتی واقع شده بوده، خانه‌های خود را ترک کرده‌اند.براساس یک بررسی پزشکی زندگی در حداقل300 متری یک دکل برق می‌تواند سالم باشد و عوارض خاصی برای افراد نخواهد داشت.

بررسی که روی 2868 نفر از ساکنینی که در 300 متری این دکل‌ها زندگی می‌کردند و 976 نفری که در این منطقه ساکن نشده‌اند نشان می‌دهد که 15.8 درصد از ساکنینی که در فاصله کمتر از 300 متر زندگی می‌کردند در وضعیت بسیار عصبی هستند و 7.9 درصد از افراد نیز که در همین منطقه قرار دارند، مشکل خاصی را نداشته اند.

 نتایج این بررسی به مجلس فرانسه اعلام شده است و سؤالی که هم‌اکنون مطرح است این است که باید این وضع را تحمل کرد و بیمار باقی ماند یا باید برای دور کردن محل زندگی افراد از این دکل‌ها چاره‌ای اندیشید؟

 

 

 نکات ایمنی

اگر از بحث‌های مرغ و تخم مرغی مرتبط با این موضوع که اول ساختمان‌سازی‌ شده و بعد نصب دکل‌ها صورت گرفته یا برعکس؟ بگذریم، جهت حفظ ایمنی کسانی که منازلشان به هر دلیلی در مجاورت خطوط انتقال نیرو است رعایت نکات ایمنی زیر ضروری است:

1) دکل فشار قوی نگه دارنده تعدادی سیم حامل جریان با ولتاژ بسیار بالاست که حتی نزدیک شدن به آن می‌تواند برای انسان مضر باشد، لذا تحت هیچ شرایطی به دکل‌ها نزدیک نشوید.

2) به هیچ عنوان اتومبیل‌تان را زیر خطوط فشار قوی پارک نکنید. احتمال پاره شدن سیم دکل هرچند بسیار پایین است اما محال نیست.

3) درصورتی که در اتومبیل بودید و سیم فشارقوی روی اتومبیل شما افتاد به هیچ عنوان از اتومبیل پیاده نشوید چون به محض پیاده شدن پودر می‌شوید. محفظه اتومبیل مانند یک قفس فاراده عمل خواهد کرد و شما در امان خواهید بود وسریعا با 121 تماس بگیرید تا نیروهای امدادی به کمک شما بیایند.

4) مراقب باشید تا فرزندانتان به هیچ عنوان به دکل‌ها نزدیک نشوند و از آن بالا نروند به غیراز خطر برق گرفتگی خطر سقوط نیز آنها را تهدید خواهد کرد.

5) در هنگامی که هوا بارانی است یا رطوبت هوا بالاست پدیده کرونا در اطراف سیم‌های حامل جریان بیشتر می‌شود. این پدیده ( شما آن را بیشتر با صدای وز وز می شناسید ) به هیچ عنوان خطرناک نیست لذا نگران نباشید. از کاشتن درخت، گیاه و گل زیر خطوط فشارقوی جداً بپرهیزید. گیاهان زیر چنین خطوطی رشد مناسبی نخواهند داشت ( به جز درختان ) و درختان نیز بعدها در اثر رشد می‌توانند برای خط ایجاد مزاحمت کنند.



دکتر صفری، رئیس دانشکده‌ی بهداشت دانشگاه علوم پزشکی قزوین اظهار می‌دارد: قطعا وجود میدان‌های الکترومغناطیسی و الکتریکی به عنوان یکی از عوامل زیان‌آور شناخته شده که اگر حریم‌های قانونی آن در مورد دکل‌های برق فشار قوی رعایت نشود، آثار سویی به جهت تولید انواع بیماری‌ها و ایمنی ایجاد می‌کند.


وی می‌افزاید: آنچه مهم است، در این مکان‌ها که شهروندان به عنوان تفریح و ورزش از آن استفاده می‌کنند نیاز به بررسی و تحقیقات بیشتر در زمینه‌ی رعایت حریم و استاندارد بودن امواج و مسایل ایمنی می‌باشد.


وی با بیان اینکه مواجهه با امواج الکترومغناطیسی تاثیرات سویی بر سلامت انسان‌ها دارد، اظهار نمود: انسان‌ها به طور طبیعی، روزانه با امواج مختلفی روبرو می‌شوند که می‌تواند باعث شکست DNA و کروموزو‌م‌ها شوند و در این میان اگر به طور مضاعف با امواج الکترومغناطیسی هم مواجه شوند این امواج اجازه‌ی ترمیم شکست‌های قبلی را نمی‌دهد و این خود عاملی برای گسترش انواع تومورها می‌باشد.



رئیس دانشکده‌ی بهداشت دانشگاه علوم پزشکی قزوین در پاسخ به اینکه آیا آنتن‌های BTS مخابراتی نیز می‌تواند بر سلامتی شهروندان اثرات سویی داشته باشد؟ می‌گوید: علی‌رغم توان پایین این آنتن‌ها، باز هم نمی‌توان گفت که تاثیرات آنها صفر است و خیلی از بررسی‌ها و مطالعات در این زمینه نشان می‌دهد که باید در استفاده از تجهیزات و دستگاه‌های تولیدکننده‌ی امواج الکترومغناطیسی ملاحظات و استانداردهای خاصی را رعایت کرد.


یک مقام مسئول در مدیریت انتقال نیروی برق  گفت: در نصب دکل‌های برق فشار قوی در شهرها حریم‌های درجه 1 و درجه 2 تعریف می‌شود که بایستی طبق ضوابط و دستورالعمل مورد توجه قرار گیرد.

وی در ادامه توضیح می‌دهد: در مسیر و حریم درجه یک هرگونه عملیات ساختمانی و ایجاد تاسیسات مسکونی و تاسیسات دامداری، باغ و درختکاری و انبارداری تا هر ارتفاع ممنوع می‌باشد و فقط ایجاد زراعت فصلی و سطحی و حفر چاه و قنات و راهسازی و شبکه‌ی آبیاری مشروط به اینکه موجب خسارت برای تاسیسات خطوط انتقال نگردد با رعایت ماده‌ی 8 این تصویب‌نامه بلامانع خواهد بود.

به گفته‌ی وی در حریم درجه دو فقط ایجاد تاسیسات ساختمانی اعم از مسکونی و صنعتی و مخازن سوخت تا هر ارتفاعی ممنوع می‌باشد.
این مقام مسوول در خصوص تفکیک مقدار ولتاژ و حریم درجه یک و دو آنها توضیح می‌دهد: در حریم درجه یک خطوط 400 کیلوولت برابر 20 متر در هر طرف مسیر خط و در حریم درجه 2 این ولتاژ در هر طرف به فاصله‌ی 50 متر از محور خط می‌باشد. همچنین در خطوط ولتاژ 230 کیلوولت در حریم درجه یک آن 17 متر در هر طرف مسیر خط و در درجه‌ی دو آن 40 متر رعایت می‌شود و در ولتاژ 63 کیلوولت در حریم درجه یک آن 13 متر در هر طرف مسیر خط و در درجه‌ی 2 آن 20 متر در هر طرف از محور خط می‌باشد.

وی در ادامه به تحقیقات و بررسی‌های انجام شده در خصوص مدت مجاز در معرض قرار گرفتن روزانه در زیر این خطوط اشاره می‌کند و می‌گوید: بر این اساس در شدت میدان الکتریکی 5 کیلوولت بر متر مدت غیرمحدود و در شدت میدان‌های الکتریکی 10 و 15 کیلوولت بر متر می‌توان زمان‌های 180 و 90 دقیقه در روز قرار گرفت و مشکلی برای سلامتی افراد ایجاد نخواهد کرد.

چندی پیش ، مدیرعامل موسسه حمایت از کودکان با ناهنجاری هایمادرزادی با بیان این که تشعشعات الکتریسیته از عوامل بروز ناهنجاری مادرزادی است ،مدعی شدحداقل فاصله علمی از تشعشعات الکتریسیته هزارمتر استکه البته در برخی مکان ها رعایت نمی شود؛

 اما واقعا امواج مغناطیسیکه امروزه تمامی زندگی ما را احاطه کرده است تا چه اندازه برای بدن ما مضر است؟ 

منابع:

 

1)                   روزنامه همشهری;   24 فروردین 1388

2)                   روزنامه ولایت قزوین;  پروین شهسواری  ;29 مرداد 1390

3)                  Chris Woolston; Los AngelesTimes; February 15, 2010

4)                   روزنامه جام جم ; شهریور 1386

5)                  Health Effects of Exposure to EMF ; Scientific Committee on Emerging and Newly Identified Health Risks ; 2009

6)                   John Moulder, Professor of Radiation Oncology,MedicalCollege ofWisconsin,Milwaukee, Wisc; Power Lines and Cancer FAQs ; 2006

7)                    مسعود عرفانیان  ; مشاوره حقوقی  (حریم دکل فشار قوی برق  ; (1389